صفحه اصلي   تماس با ما   نقشه سایت   انگليسي   العربيه   اردو  
نسخه چاپي


دبیرستاد فناوری های نرم و هویت ساز:


نقشه مهندسی فرهنگی و بعد از آن نظام ملی نوآوری صنایع فرهنگی، نیز به بحث صیانت از حقوق مالکیت فکری در حوزه صنایع فرهنگی پرداخته‌اند.
مهندس سید محمد حسین سجادی نیری، فوق لیسانس MBA از دانشگاه علم و صنعت و دبیر ستاد توسعه فناوری های نرم و هویت سازی معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری است. با ایشان در مورد بحث ضرورت تدوین سند ستاد فن‌آوری نرم و هویت‌ساز و فعالیت این ستاد در حوزه حمایت از مالکیت فکری به گفت‌وگو نشسته‌ایم:
 
چه نیازی باعث پدید آمدن قوانین حمایت از مالکیت فکری شد؟
ما سه نوع دارایی داریم. یکی از انواع دارایی شامل پول، طلا، جواهر و دارایی‌های نقدی است. نوع دیگر دارایی‌ها شکل فیزیکی دارند مانند زمین و خانه. اما نوع سوم دارایی، دارایی فکری است. در دهه‌‌های گذشته عمده سرمایه‌ها به سمت دارایی‌های نقدی و دارایی‌های فیزیکی بوده است. بعد از دهه 90 عملا این سرمایه‌ها به سمت دارایی‌های فکری حرکت کرد مانند قیمت‌گذاری‌هایی که روی برندها می شود. هم‌اکنون شرکت‌های بزرگی در دنیا داریم که هر ساله توسط مجله‌های اقتصادی بر روی این شرکت‌ها ارزش گذاری می‌شود که معمولاً این ارزش‌گذاری، ارزش‌گذاری برند است. یعنی اگر آن شرکت برای تمام دارایی‌هایش مشکلی به وجود بیاید، باز هم برندش میلیون‌‌ها دلار روی ارزش دارد. این مدل جدیدی از دارایی است که مورد توجه ویژه قرار گرفته است؛ لذا صیانت از دارایی فکری به صورت جدی مطرح است، زیرا با یک دارایی نامحسوس و غیر ملموس مواجه هستیم که نیازمند به زنجیره‌ایی از قوانین و زیرساخت‌های فیزیکی، حقوقی و قضایی برای رسیدگی به اختلافات در این حوزه است.
ستاد توسعه فن‌آوری های نرم و هویت‌سازی معاونت علمی و فن‌آوری ریاست جمهوری در حوزه مالکیت فکری چه اقداماتی را انجام می‌دهد؟
یکی از بحث‌هایی که ما در ستاد راهبری نقشه جامع علمی کشور داشتیم، بحث ضرورت تدوین سند ستاد فن‌آوری نرم و هویت‌ساز بود. فعالیت ستاد فن‌آوری نرم و هویت‌ساز، به عبارتی اقتصادی و تجاری کردن حوزه فرهنگ است. بحث مالکیت فکری نیز در این حوزه جای می‌گیرد.
در این حوزه، ما با ایده فیلم‌نامه، طراحی عروسک، طراحی جواهر و امثالهم، یعنی محصولات غیرفیزیکی، مواجه هستیم. پس اهمیت صیانت از حقوق مالکیت فکری در حوزه فن‌آوری‌‌های نرم و فرهنگی، از اهمیت بالاتری نسبت به سایر حوزه‌ها دارد. در این حوزه کاری که حوزه صنایع خلاق یا صنایع فرهنگی نیز به آن گفته می‌شود، با این موضوع مواجه هستیم که نیاز است به صورت جدی به بحث مالکیت فکری به عنوان یکی از زیرساخت‌های توسعه آن، پرداخته شود. این تعریف از صنایع خلاق وجود دارد که صنایع خلاق، صنعتی هست که محصولاتش مبتنی بر ایده، خلاقیت و نوآوری است و توسط حقوق و قوانین مالکیت فکری از این صنعت صیانت می‌شود.
این نیاز شما به صیانت از حقوق مالکیت فکری توسط چه قوانینی برطرف می‌شود؟
علاوه بر نقشه جامعه علمی کشور که طی چند سال گذشته به صورت بسیار مطلوبی به مباحث مالکیت فکری پرداخته است، نقشه مهندسی فرهنگی و بعد از آن نظام ملی نوآوری صنایع فرهنگی، نیز به بحث صیانت از حقوق مالکیت فکری در حوزه صنایع فرهنگی پرداخته‌اند. البته در قوانینی که قبل از پیروزی انقلاب اسلامی مصوب شده بود، اشاراتی به بحث حقوق مالکیت فکری وجود دارد و اساساً هم‌اکنون نیز ثبت اختراع و بحث مالکیت فکری به قوانینی که قبل از انقلاب اسلامی مصوب شده بود، باز می‌گردد.
طبیعی است به خاطر پیشرفت‌هایی که در دنیار و به طبع آن در کشور ما اتفاق افتاده است، نیاز است که این قوانین بازنگری شود و سازوکارهای اجرایی جدیدی برای آن دیده شود. یک مثال ساده بزنم. گاهی در اخبار می‌شنویم که بین شرکت اپل و سامسونگ در خصوص مالکیت فکری بعضی از ویژگی‌هایی که در محصولاتشان وجود دارد، اختلافاتی پیش می‌آید و هر کدام برای دریافت غرامت‌های چندین میلیون دلاری به دادگاه مراجعه می‌کننداگر همین امروز یک چنین اختلافی مابین دو شرکت ایرانی ایجاد شود، ما دچار فاقد قوانین و زیرساخت‌های لازم برای رسیدگی به چنین دعاوی هستیم.
البته در چند سال اخیر، پارک فن‌آوری پردیس به عنوان شورای حل اختلاف حوزه‌های فن‌آوری شروع به کار کرده است. اما هنوز نیازمند کار جدیدی‌تر و تصویب قوانین لازم در این حوزه هستیم.
در حال حاضر مهم‌ترین ضعف‌ها و ایراداتی قوانین فعلی چیست؟
قطعاً با جایگاه مطلوب در کشور فاصله زیادی داریم در بحث قانونگذاری در این حوزه باید کار ویژه‌ای صورت گیرد و قوانین متناسب با نیازهای فعلی کشور، به‌روز شوند؛ ساز و کار مناسب برای ثبت مالکیت فکری به منظور جلوگیری از مشکلاتی که بعضاً در حوزه ثبت اتفاق می افتد، نیز ضروری است. یک مثال بزنم. به تازگی شنیده‌ام مجموعه‌های هستند که محصولات سطح پایین و نازل مانند محصولات پلاستیکی را که سال‌ها در بازار تولید و به فروش می‌رسیده را به عنوان ثبت اختراع، ثبت می کنند و بعد در دادگاه یک دعوایی را طرح می‌کنند و حق حسابی را از تولیدکننده‌ها می‌گیرند. در عمل این یک منفذی است که در قانون وجود دارد و افرادی از آن سوءاستفاده می‌کنند. جلوی این گونه سوءاستفاده‌ها باید گرفته شود. طبیعتاً وقتی قانون به‌روز می‌شود، جلوی چنین منافذی را می‌گیرد و البته متناسب با این قوانین، باید نهادسازی اتفاق بیفتد. اکنون وقتی در ما حوزه فن‌آوری‌های برتر، دچار مشکلات طرح دعوا و بحث اختلاف می‌شویم، باید مجموعه‌ای ایجاد شود که بتواند به این دعاوی رسیدگی کند و این مجموعه‌ها باید تقویت شوند و به تمام کشور تسرّی پیدا کنند. پارک‌های علم و فن‌آوری و مراکز رشد می‌توانند مجموعه‌های مناسبی برای این بحث باشند. هم‌چنین باید کریدورهای تجاری سازی محصولات فکری شکل گیرند تا ایده‌ها هرچه سریع‌تر به شیوه امن و با حفظ حقوق مالکان ایده و فکر به عرضه شوند.
مسئله بعدی هم بحث ستاد فن‌آوری نرم و هویت‌ساز است. همان‌گونه که عرض کردم چون فضا و زیست‌بوم حوزه فن آوری نرم و هویت ساز به شکلی متفاوت است و تا کنون در این حوزه نسبت به حوزه های دیگر، کمتر کار شده، اساساً خود تجاری‌سازی حوزه فرهنگ و کسب درآمد و ثروت از حوزه فرهنگ، مباحثی است که در کشور سابقه طولانی ندارد. به همین علت فضای صیانت از حقوق مالکیت فکری هم در این حوزه، فضای نسبتاً جدیدی است. لذا باید به این فضا به صورت ویژه پرداخته شود و نهاد های لازم در کشور ایجاد شوند که اگر ما وارد فضای تجاری سازی در حوزه فرهنگ شویم، متناسب با آن و هم‌زمان، بحث حقوق مالکیت فکری و صیانت از آن هم قبلاً ایجاد شده باشد.
اما اکنون نیز چنین قوانینی مانند قانون حمایت حقوق مولفان و مصنفان و هنرمندان وجود دارد.
 بله. در بحث ایجاد ساختار، کارهایی را وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و کارهایی را نیز صنوف مختلف انجام داده اند. مانند قانون حمایت حقوق مولفان و مصنفان و هنرمندان یا قانون کپی‌رایت در حوزه IT، اما تمام این قوانین نیازمند به روز رسانی و توسعه و تقویت است.
آیا شما در سند ستاد فن‌آوری نرم و هویت‌ساز، این موارد را درنظر گرفته اید؟
سند ستاد فن‌آوری نرم و هویت‌ساز به خاطر این‌که یک سند ده ساله است، در عمل فقط به کلیات اشاره می‌کند؛ اما بعد از اینکه این سند با نظر شورای عالی انقلاب فرهنگی مصوب شود، لازم است که نهادهای متولی برای اجرایی کردن موضوعات سند، کارهای ویژه‌ای را انجام دهند.
الان این سند در چه مرحله ای است؟
سند ستاد فن‌آوری نرم و هویت‌ساز از طرف ستاد، نهایی شده است و در جلسه اخیر ستاد راهبری نقشه جامع علمی کشور ارائه شد و پیشنهاداتی را هم حاضرین از جمله جناب آقای دکتر مخبر و دکتر کبکانیان مطرح کردند که قرار شد این پیشنهادات هم در سند لحاظ شود و به ستاد راهبری نقشه برای بررسی و تصویب نهایی ارجاع شود.
آیا توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان در راستای اجرایی شدن سند ستاد فن‌آوری نرم و هویت‌ساز، نقش‌آفرین است؟
یکی از عناصر اصلی برای توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان، بحث صیانت از حقوق مالکیت فکری است. یعنی نمی‌توانیم فرض کنیم که ما به درستی نتوانیم از حقوق مالکیت فکری صیانت کنیم و از آن سو شرکت دانش‌بنیان ما توسعه پیدا کند. چون شما هر چقدر به تکنولوژی های پیشرفته، موضوعات نو و خلاقیت محور، نزدیک‌تر می‌شوید، طبیعتاً اهمیت این صیانت از حقوق مالکیت فکری نیز بیشتر می­شود. بنابراین از زمانی که بحث شرکت‌های دانش‌بنیان به صورت جدی در دستور کار ستاد قرار گرفت، ساز و کارهایی برای احراز صلاحیت شرکت‌ها، حمایت و ارائه تسهیلات، دادن مشاوره و کمک برای تقویت شرکت‌های دانش‌بنیان هم ایجاد شد. کریدورهای تجاری‌سازی را متناسب با تجربه ای که در ستاد نانو بود، ایجاد کردیم و درحال حاضر تسهیلاتی را به این شرکت‌ها اعطاء می‌کنیم تا بتوانند از این خدمات مالکیت فکری استفاده کنند. طبیعتاً این در برنامه ستاد نیز هست که بتواند این خدمات را به صورت بهتری ارائه کند و توسعه دهد.
یکی از مسائل ما با آن مواجه هستیم، این است که بتوانیم این خدمات را در شهرستان ها ارائه کنیم. معاونت علم و فن آوری هم با ایجاد ساز و کار کریدورهای تجاری سازی در این مسئله ورود داشته و کمک های لازم را کرده است.
دولت چگونه می‌تواند به شما یاری کند؟
معمولاً نهادهای حاکمیتی وارد مسئله قانون‌گذاری می‌شوند که این قانون‌گذاری ممکن است از طریق هیئت دولت و یا از طریق مجلس انجام شود. طبیعتا بعد از این‌که قانونی مصوب شود، نیازمند ایجاد زیرساخت به منظور اجرایی شدن آن است.
این زیرساخت‌ها توسط مجموعه‌هایی و شرکت‌های خصوصی ایجاد می‌شود که مالکیت فکری برای آنها به عنوان یک کسب و کار درآمد زا مطرح است و نهایتاً نهادهای قضایی به عنوان مراجع رسیدگی و تضمین کننده سلامت فعالیت‌ها مطرح هستند.
در این زیست بوم توسعه فن‌آوری، هر کدام از مجموعه‌ها نقش خودش را بازی می‌کند: نهاد حاکمیت، نهاد قضایی و مجموعه‌های خصوصی. به عبارت دیگر می‌توان گفت که یک مثلث وجود دارد که یک ضلع آن قانون‌گذاری و حاکمیت است، ضلع دیگر بخش رسیدگی به دعاوی و اختلافات است و ضلع دیگر بخش خصوصی است و ضروری است که بخش خصوصی را در این زمینه تقویت کنیم.
یکی از بحث‌هایی که اکنون در جریان است، بحث انتقال مرجع ثبت مالکیت صنعتی و فکری از قوه قضاییه به قوه مجریه است، به نظر شما این انتقال باعث رشد کمی و کیفی مالکیت صنعتی خواهد شد؟
تجربه هر دو حالت، در ایران وجود دارد. در بحث صیانت از حقوق  مالکیت فکری در حوزه فرهنگ که در قوه مجریه انجام می‌شود و چه تجربه ثبت مالکیت صنعتی که در قوه قضائیه به آن رسیدگی می‌شود. به نظر می‌رسد آن‌چه اهمیت دارد، اجرای درست قانون است. این‌که این ثبت در قوه قضائیه انجام شود یا مجریه؛ من نظر خاصی ندارم و عملاً ناظر به خروجی و ناظر به نتیجه است. انجام کار به وسیله هرکدام از این دو قوه که نتیجه بهتری برای مالکیت فکری داشته باشد و بتواند همکاری نهادهای مختلف را جلب کند، طبیعتا اولویت بالاتری دارد.
و در انتها...
با توجه به رویکردی که ستاد توسعه فناوری های نرم و هویت سازی معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری در صیانت از مالکیت فکری حوزه فن‌آوری‌های نرم و فرهنگی دارد، ما نیازمند همکاری همه بخش‌ها، سازمان‌ها و نهادها در کشور هستیم. هم‌چنان ما نیازمند همکاری و مساعدت مراجع مراجع قضایی و رسیدگی به حل اختلاف، برای حل مشکلات قضایی این حوزه هستیم. انشاء الله بعد از به‌روزسازی قانون فعلی و در دستور کار قرار گرفتن این قانون در دولت و قوه قضایی، بتوانیم این مشکلات را حل نماییم. 
كد خبر:34127
منبع خبر:دبیرخانه کارگروه نظام نوآوری فرهنگی
تاريخ خبر:1394/11/20