صفحه اصلي   تماس با ما   نقشه سایت   انگليسي   العربيه   اردو  
نسخه چاپي


گزارش هفتگی رصد نظام نوآوری صنایع فرهنگی (22 اسفند¬ماه 1394)


گزارش رصد صنایع دستی و گردشگری، سلسله جلسات هماهنگساز ستادهای نقشه مهندسی فرهنگی، نقشه جامع علمی و فناوری نرم و هویت ساز، مرکز اقتصاد خلاق ارشاد و سایر نهادها در اجرا و پایش سند
شورای عالی انقلاب فرهنگی از اردیبهشت ماه سال 92، کارگروهی تحت عنوان نظام نوآوری صنایع فرهنگی را شکل داد که به تقویت صنایع فرهنگی کشور، در راستای پیاده­سازی نقشه مهندسی فرهنگی، بپردازد.  این کارگروه پس از انجام مطالعات نظری، میدانی، بررسی چالشها و ارائه سیاستها و راهکارها، اقدام به ترویج و تقویت زیست­بوم نظام نوآوری صنایع فرهنگی کشور مبتنی بر تفکر سیستمی و همکاری شبکه­ای و شبکه­سازی ذینفعان نموده است که اهم اخبار و اقداماتی که به این واسطه در کشور رخ داده و همچنین، رصد عملکرد دستگاههای مختلف، بصورت هفتگی و به شکل هفته­نامه حاضر، اطلاع رسانی می­گردد.
 http://noavari.farhangoelm.ir
 
 
سلسله جلسات هماهنگ­سازی اجرا و پایش سند نظام نوآوری صنایع فرهنگی در سال 94 برگزار شد

سلسله جلسات هماهنگ­سازی اجرا و پایش سند نظام نوآوری صنایع فرهنگی در سال 94 با محوریت کارگروه نظام نوآوری صنایع فرهنگی از ستاد نقشه مهندسی فرهنگی، برگزار گردید. هماهنگی ستاد نقشه مهندسی فرهنگی، ستاد نقشه جامع علمی، ستاد فناوری نرم معاونت علمی و فناوری  ریاست جمهوری، مرکز اقتصاد خلاق وزارت ارشاد، شهرداری، صداوسیما، پارکها و مراکز رشد و سایر نهادها؛ از جمله اقدامات هماهنگ­ساز در اجرای کامل سند نظام نوآوری صنایع فرهنگی کشور، بود.
اجرای کامل  و پایش سند نظام نوآوری صنایع فرهنگی کشور به عنوان بالاترین سند سیاستی در حوزه صنایع فرهنگی، اولویت سال 95، کارگروه نظام نوآوری فرهنگی در نظر گرفته شده است. لازم به ذکر است که پیاده­سازی پیشنهادات سیاستی سند مذکور از سال 93 بصورت غیر رسمی آغاز شده است.
 
تالیف اولین کتابچه گزارش "رصد و ارزیابی عملکرد صنایع دستی و گردشگری"
به دنبال تدوین اولین کتابچه گزارش "رصد و ارزیابی عملکرد نظام نوآوری صنعت، بازی رایانه­ای، اسباب­بازی، مدولباس، نوشت­افزار، نشر، سینما، موسیقی"،  گزارش رصد و ارزیابی عملکرد صنایع دستی و گردشگری تالیف گردید. در این گزارش، پس از بررسی کلی وضعیت صنایع دستی و گردشگری در دنیا و ارائه مقایسات کلی با صنایع دستی و گردشگری در ایران، گزارش رصد شاخصهای این صنعت براساس شاخصهای نظام نوآوری صنایع فرهنگی به ترتیب شاخصهای ورودی، فرایندی، خروجی(عملکردی)، بروندادی و پیامدی، جمع­آوری و تدوین گردیده است. 
 
نگاه آماری به گردشگری خاورمیانه در 2015
براساس آمار و ارقام ارائه شده در گزارش شاخص جهانی شهرهای گردشگری مسترکارت، شهر دوبی در امارات با جذب14.3 میلیون گردشگر در سال 2015 پیشتاز بی‌رقیب صنعت گردشگری در این منطقه مهم و استراتژیک است و اختلاف قابل ملاحظه‌ای با شهر ژوهانسبورگ در آفریقای جنوبی دارد که با جذب 4.44 میلیون گردشگر در مکان دوم 10 شهر پربازدید منطقه قرار دارد.
همچنین شهر ریاض، پایتخت عربستان و ابوظبی دیگر شیخ‌نشین امارات نیز به ترتیب با 4.27 و 2.7 میلیون گردشگر جایگاه‌های سوم و چهارم را در گزارش مستر کارت به خود اختصاص داده‌اند. «کیپ تاون»، پایتخت آفریقای جنوبی (1.96 میلیون گردشگر)، قاهره (1.7 میلیون گردشگر) و عمان پایتخت کشور اردن (1.31 میلیون گردشگر) و همچنین بیروت، تل‌آویو و کازابلانکا در رتبه‌های بعدی 10 شهر پربازدید در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا در سال 2015 هستند.
گردشگران اهل دوحه قطر اصلی‌ترین تأمین‌کننده گردشگران دوبی هستند، به طوری که در سال 2015 میلادی بیش از یک میلیون گردشگر از دوحه به دوبی سفر کرده‌اند. 951 هزار لندنی نیز در سال گذشته میلادی برای گذراندن تعطیلات خود دوبی را انتخاب کردند، این در حالیست که گردشگران دوحه 740 میلیون دلار و گردشگران لندنی 1.34 میلیارد دلار در دوبی هزینه کردند.
از لحاظ رشد سالانه در جذب گردشگر خارجی، شهر ابوظبی در امارات موفق‌ترین عملکرد را در منطقه خاورمیانه و آفریقا داشته است که از سال 2011 تا 2015 رشد 20.4 درصدی را در عرصه گردشگری تجربه کرده است.
ابوظبی در سال 2015 در مجموع پذیرای 2.7 میلیون گردشگر بود که این تعداد گردشگر 2.2 میلیارد دلار در این شیخ‌نشین عربی خرج کردند.
ریاض پایتخت عربستان، دومین شهر موفق از لحاظ رشد گردشگری در سال 2015 در منطقه خاورمیانه و آفریقا بوده است که از سال 2011 تا 2015، حدود 18 درصد رشد را در عرصه گردشگری ثبت کرده است که لبته به نظر می رسد علت اصلی آن حضور گردشگران مذهبی و زائران خانه خدا در این کشور باشد. ریاض در سال گذشته میلادی در مجموع 4.27 میلیون گردشگر را میزبانی کرد که 1.9 میلیارد دلار در این شهر هزینه کردند.
 
موفق‌ترین برندهای اسباب بازی های دنیا
 تحقیقات در بازار اسباب بازی نشان داده است که کودکان بیشتر وقت خود را روی کامپیوتر و دستگاه های سیار مانند موبایل، یا تماشای تلویزیون یا فیلم و انیمیشن صرف می کنند و به همین دلیل تمرکز و جهت گیری این کمپانی ها به سمت چنین چیزهایی کشیده شده است.
ولی توجه به بازارهای دیگر نیز می تواند استراتژی موثری باشد. ایالات متحده تقریباً 40 درصد از بازار جهانی اسباب بازی محسوب می شود، در حالیکه فقط دو درصد از کودکان دنیا در ایالات متحده زندگی می کنند. برای کمپانی های بزرگ اسباب بازی سازی، بازار بین المللی شامل کشورهای اروپائی و بخش هایی از آمریکای جنوبی، با بازارهای کوچکی در استرالیا و بخش هایی از آسیا (بیشتر ژاپن) می شود.
تکنولوژی، بازارهای جهانی و کودکان تغییر کرده اند و به تغییر کردن ادامه می دهند. بزرگترین کمپانی های اسباب بازی فعلی دنیا که توجه خاصی به موارد فوق الذکر می نمایند، در صورتی در آینده موفق می شوند که استراتژی های خود را امروز عملی کنند، زیرا چند سال آینده برای این کمپانی ها از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است.
  1.  Melissa & Doug (ملیسا و داگ) :325 میلیون دلار برآورد فروش سالانه
  2.   MEGA Bloks (مگا بلاکز) :400 میلیون دلار برآورد فروش سالانه
  3. LeapFrog (لیپ فراگ) :580 میلیون دلار برآورد فروش سالانه
  4. Jakks Pacific (جکس پسیفیک) : 700 میلیون دلار برآورد فروش سالانه
  5. Playmobil پلی موبیل (پلی موبیل ) : 790 میلیون دلار برآورد فروش سالانه
  6. MGA Entertainment (ام جی ای) : 2 میلیارد دلار برآورد فروش سالانه
  7.  Hasbro (هازبرو ) : 4 میلیارد دلار برآورد فروش سالانه
  8. Lego (لگو ): 4.5 میلیارد دلار برآورد فروش سالانه
  9. Mattel (متل) :6.3 میلیارد دلار برآورد فروش سالانه
 
صنعت نشر در تنگنای فروش
درحالی‌که جمعیت کشور در مرز 80 میلیون نفری است تیراژ کتاب‌ها در ایران به ندرت از مرز دو، سه هزار جلدی فراتر می‌رود و این در شرایطی است که میانگین تیراژ کتاب در کشور ما در حدود یک هزار جلد است.
وضعیت انتشار کتاب در ایران به گواه نظر کارشناسی همه فعالان این حوزه بغرنج است. درحالی‌که جمعیت کشور در مرز 80 میلیون نفری است تیراژ کتاب‌ها در ایران به ندرت از مرز دو، سه هزار جلدی فراتر می‌رود و این در شرایطی است که میانگین تیراژ کتاب در کشور ما در حدود یک هزار جلد است.گلایه‌های متعدد ناشران کتاب از وضعیت نشر البته اگرچه ممکن است منجر به اصلاح برخی رویه‌های اداری و سازمانی در نشر شود، اما باید توجه کرد که مشکل اصلی در حوزه نشر، مساله بحران مخاطب است. ما باید باور کنیم که در ایران کتاب فروش نمی‌رود و صنعت نشر کتاب گویی رو به ورشکستگی است.اما با این همه در وضعیتی منحصربه‌فرد تعداد ناشران در ایران چهار برابر تعداد کتابفروشی‌ها است؛ 12 هزار ناشر در برابر 3000 کتاب‌فروشی. بنا بر آمار خانه کتاب، در سال گذشته چیزی نزدیک به 73هزار عنوان کتاب با تیراژ متوسط 2090 نسخه چاپ شده است. شاید به نظر بیاید با جمع و تفریق ساده و در نظر گرفتن 20 درصد از قیمت پشت جلد کتاب برای کتابفروش بتوان به میانگین سود هر کتابفروشی دست پیدا کنیم اما پیدا کردن سهم کتابفروشی‌ها به این سادگی‌ها نیست. این رقم تنها از تولید خبر می‌دهد و ربطی به فروش ندارد. مثالش کتاب‌هایی است که با حمایت‌های مالی برخی نهادها و ارگان‌ها در تیراژ بالا چاپ می‌شوند و با همان حمایت‌ها خریداری می‌شوند و هیچ وقت وارد چرخه واقعی بازار نمی‌شوند.به هر روی این اتفاق‌ها در کنار هم موجب شده است تا وضعیت نشر و فروش کتاب در ایران به مرحله‌ای برسد که باید آن را بحرانی بنامیم.
آمار مرگ و میر و تولد کتابفروشی‌ها!
مطابق آماری که ماهنامه شهر کتاب در تابستان امسال منتشر کرده بود، از فروردین 91 تا پایان اسفند 93، در تهران 41 کتابفروشی تعطیل شده و 98 کتابفروشی جدید افتتاح شده‌اند. کتابفروشان می‌گویند در وضعیتی که مردم کتاب نمی‌خرند، با توجه به قیمت بالای سرقفلی و اجاره ملک و هزینه‌های جاری، دخل و خرج نمی‌خواند و چرخ کتابفروشی نمی‌چرخد. بنا به گفته یکی از کتابفروشان جوان تهران که با سابقه‌ای پانزده ساله اکنون اداره یکی از کتابفروشی‌های تازه‌تاسیس تهران را به عهده دارد باز کردن یک کتابفروشی به قصد کسب و کاری مستقل و سودآور، یک ایده شکست خورده است مگر در چند حالت: یک: صاحب کتابفروشی مالک باشد. دو: گذران زندگی‌اش وابسته به کتابفروشی نباشد و شغل دیگری داشته باشد. سه: با سرمایه‌ای مازاد کتابفروشی را تاسیس کرده باشد.
آمار و ارقام فروش در 94
گردش مالی و فروش ۱۵۰ میلیارد تا ۲۰۰ میلیارد تومانی صنعت نشر در شرایطی که مبلغی بیش از یک هزار و ۳۵۰ میلیارد تومان مجموع قیمت پشت جلد، ۵۹ هزار و ۱۵۸ عنوان کتاب در تیراژ میانگین ۱۹۹۷ نسخه اعلام می‌شود، دورنمایی از وضعیتی است که حوزه کتاب و فرهنگ کشور در سال ۹۴ سپری کرده است. این بازار ورشکسته و فشارهای اقتصادی مختلف اعم از مالیات، عوارض شهرداری و... که ناشران و به‌ویژه کتابفروشان را به سمت ورشکستگی یا تغییر شغل سوق می‌دهد، باعث شده تا حوزه فرهنگ و کتابخوانی کشور در سال ۹۴ حیاتی نباتی و متکی به نمایشگاه‌های کتاب و خریدهای ارشاد داشته باشد.
تیراژ کتاب‌ها در سراشیبی کاهش تصاعدی
آمار خانه کتاب نشان می‌دهد که از ابتدای سال ۱۳۹۴ تا بهمن‌ماه تعداد ۳۵۰۷۲ عنوان کتاب چاپ اول در کشور منتشر شده و کتاب‌های تجدیدچاپی نیز ۲۴۰۸۶ عنوان را شامل می‌شوند. این تعداد عنوان جدید شاید در نگاه اول برای صنعت نشر یک کشور درحال توسعه مثبت و امیدوارکننده به نظر برسد، اما وقتی به ارقامی مثل میانگین ۲۳۰ صفحه‌ای و شمارگان متوسط ۱۹۹۷ نسخه‌ای در‌‌ همان سال برمی‌خوریم؛ نشان می‌دهد بازار چاپ و نشر چرخه مطلوبی را در سال ۹۴ نگذرانده است. با نگاهی دقیق‌تر به این آمار‌ مشخص می‌شود تیراژ کتاب‌های عمومی یا به‌اصطلاح غیردرسی (کلیات، فلسفه، ادبیات، هنر، علوم اجتماعی و...) عمدتا تنها در حدود ۱۰۰۰ نسخه است. این درحالی است که میانگین شمارگان کتاب‌های کمک‌درسی یا آموزشی در آمار خانه کتاب ۳۷۴۶ نسخه ذکر شده‌ است. البته تیراژ کتاب‌های درسی نیز چندان از چالش افت در امان نبوده، چراکه نسبت به ۴۲۳۰ نسخه در سال ۹۱ و حتی آمار ۳۹۶۱ نسخه‌ای سال ۹۳ کاهش داشته است.
ازسوی دیگر، باتوجه به فراوانی نسبی عنوان‌های چاپ اول کتاب‌های ادبیات (۵۷۳۶ عنوان) در مقایسه جمع کل کتاب‌های تازه چاپ (۳۵۰۷۲ عنوان) انتظار می‌رود حوزه شعر و داستان برای صنعت نشر بتوانند نقش قابل قبولی در بازگشت سرمایه‌ و گردش مالی این صنعت ایفا کنند. اما‌‌ همان‌طور که اشاره شد تیراژ‌هایی که در بهترین حالت به ۱۰۰۰ نسخه می‌رسند؛ باعث شده تا ناشران کتاب‌های کمک‌درسی و آموزشی در رقابت با دیگر حوزه‌ها همچنان صدرنشین جدول آورده‌ها باقی بمانند. درثانی وقتی صحبت از ناشران فعال در سال ۹۴ که کتاب‌های چاپ اول یا تجدیدچاپ داشته‌اند به میان می‌آید نیز، ناشران کمک‌آموزشی باتوجه به حجم بالای کتاب‌های تجدیدچاپی (۶۹۹۲ عنوان) حتما در ۱۰ردیف اول جدول ناشران فعال قرار دارند.
بیشترین تعداد عنوان کتاب‌های چاپ اول سال ۱۳۹۴ با انتشار ۷۱۱۸ عنوان در موضوع علوم علمی بوده است. البته تجدیدچاپ ۲۲۳۸ عنوان نیز بخش دیگری از فعالیت‌های صنعت نشر در حوزه علوم عملی بوده که نهایتا تعداد عناوین منتشر شده از این حوزه در سال جاری را به ۹۳۵۶ می‌رساند. کتاب‌های کمک درسی با چاپ ۸۹۱۹ عنوان کتاب (۱۹۲۷ عنوان چاپ اول و ۶۹۹۲ عنوان تجدیدچاپ) و آثار ادبی با آمار ۸۱۵۷ عنوانی (۵۷۳۶ عنوان برای چاپ اول و ۲۴۲۱ عنوان چاپ مجدد) نیز در رتبه‌های دوم و سوم در طبقه‌بندی موضوعی کتاب‌های منتشر شده در سال ۹۴ هستند. البته تنها یکسال قبل و در سال ۱۳۹۳ کتاب‌های حوزه ادبیات با ۹۶۵۲ عنوان (۶۳۴۲ عنوان چاپ اول و ۳۳۱۰ عنوان تجدیدچاپ) با اختلافی ۳۰۰۰ عنوانی از کتاب‌های کمک‌درسی با ۵۹۶۲ عنوان (۱۹۵۲ عنوان چاپ اول و ۴۰۳۷ عنوان چاپ مجدد) ‌پیش‌تر بوده‌اند. تعداد کتاب‌های کودکان نیز با رقم ۷۵۴۴ عنوان (۳۶۳۲ عنوان چاپ اول و ۳۹۱۲ عنوان تجدیدچاپ) و میانگین شمارگان ۳۰۵۶ نسخه، درست است که در مقایسه با سایر کتاب‌های غیردرسی (به جز ادبیات) نسبتا وضعیت بهتری دارد، اما اولا از آمار ۱۰۲۰۷ عنوانی سال ۹۳ (۴۵۸۶ عنوان چاپ اول و ۵۶۲۱ عنوان چاپ مجدد) بسیار پایین‌تر بوده است.
همچنین، اگر درنظر بگیریم که کتاب‌های کودکان معمولا تمام کودکان یک گروه سنی را شامل می‌شود و با درنظر گرفتن تعداد کودکان پیش دبستانی و گروه سنی دوره آموزش ابتدایی (متولدین سال ۱۳۸۳ تا ۱۳۸۹) (یک میلیون و سیصد هزار نفر دانش‌آموز ابتدایی) و دانش‌آموزان دوره مقطع متوسطه اول و دوم (حدودا سه میلیون نفر در هر مقطع)، تیراژ ۳۰۰۰ نسخه‌ای برای کتاب‌های این حوزه باوجود بالا‌تر بودن نسبت به سایر کتاب‌های عمومی، چندان هم زیاد نیست و افت فاجعه‌آمیز تیراژ، عدم استقبال جامعه از کتاب و آمار پایین کتابخوانی را باید از همین نقطه ریشه‌یابی کرد.
كد خبر:34481
منبع خبر:دبیرخانه کارگروه نظام نوآوری فرهنگی
تاريخ خبر:1394/12/22